Việt Nam ở Olympic: năm tấm huy chương và một câu hỏi lớn

Tóm tắt nhanh

• Tính đến hết Olympic Paris 2024, Việt Nam có tổng cộng 5 huy chương Olympic: 1 vàng, 3 bạc, 1 đồng.
• Huy chương đầu tiên đến năm 2000 tại Sydney, ở môn taekwondo.
• Ba môn đã mang về huy chương: bắn súng, cử tạ và taekwondo.
• Tokyo 2020 và Paris 2024 là hai kỳ liên tiếp Việt Nam không có huy chương, đặt ra câu hỏi lớn về chiến lược đầu tư.

Hành trình bắt đầu từ Helsinki

Cái tên Việt Nam xuất hiện lần đầu ở Thế vận hội Mùa hè năm 1952 tại Helsinki, Phần Lan, với một đoàn nhỏ gồm 8 vận động viên. Trong những thập niên chiến tranh, sự hiện diện ở Olympic gián đoạn và không đại diện cho cả nước.

Sau thống nhất, Việt Nam dự Olympic Moskva 1980 với khoảng 30 vận động viên. Từ đó đến nay, đoàn thể thao Việt Nam có mặt đều đặn ở các kỳ Olympic Mùa hè, dù quy mô thường chỉ vài chục người hoặc ít hơn.

Gần nửa thế kỷ đầu tiên trôi qua mà không có tấm huy chương nào. Đó là bối cảnh để hiểu vì sao từng tấm huy chương sau này đều được nhớ rất rõ.

Năm tấm huy chương, năm câu chuyện

1. Sydney 2000, taekwondo: Trần Hiếu Ngân giành huy chương bạc, tấm huy chương Olympic đầu tiên trong lịch sử thể thao Việt Nam.
2. Bắc Kinh 2008, cử tạ: Hoàng Anh Tuấn giành bạc hạng 56 kg nam.
3. London 2012, cử tạ: Trần Lê Quốc Toàn ban đầu xếp thứ tư, chỉ kém người thứ ba 2 kg. Năm 2020, sau khi vận động viên giành đồng bị tước huy chương vì doping, Ủy ban Olympic quốc tế trao lại huy chương đồng cho anh.
4. Rio 2016, bắn súng: một vàng và một bạc, đến nay vẫn là tấm huy chương vàng Olympic duy nhất của Việt Nam.

Nhìn danh sách này, có thể thấy một mẫu số chung: tất cả đều đến từ những môn cá nhân, có hạng cân hoặc nội dung chuyên biệt, nơi một vận động viên xuất sắc có thể tạo đột phá mà không cần cả một hệ thống đồng đội.

Vì sao lại là những môn này

Cử tạ là ví dụ rõ nhất. Các hạng cân nhẹ phù hợp thể hình của nhiều vận động viên Đông Nam Á, và Việt Nam có truyền thống đào tạo môn này ở cấp khu vực. Bắn súng và taekwondo cũng có đặc điểm tương tự: kỹ thuật và tâm lý quan trọng không kém thể lực thuần túy.

Ngược lại, ở các môn đồng đội lớn hoặc các môn đòi hỏi tố chất thể lực đỉnh cao như chạy nước rút, khoảng cách với thế giới vẫn rất xa.

Ngoài ba môn đã có huy chương, những năm gần đây giới chuyên môn thường nhắc đến bắn cung, cầu lông, boxing như những môn có thể tạo bất ngờ, dù chưa môn nào biến kỳ vọng thành huy chương.

Paralympic: một câu chuyện song song

Nếu chỉ nhìn Olympic, bức tranh có vẻ khiêm tốn. Nhưng ở Paralympic, thể thao người khuyết tật Việt Nam đã có những khoảnh khắc đáng nhớ, đặc biệt ở môn cử tạ. Lực sĩ Lê Văn Công giành huy chương vàng hạng 49 kg tại Paralympic Rio 2016, rồi tiếp tục có bạc ở Tokyo 2020 và đồng ở Paris 2024: ba kỳ liên tiếp đều có huy chương.

Đây là lời nhắc rằng câu chuyện thể thao của một quốc gia không chỉ đo bằng bảng tổng sắp Olympic. Những vận động viên này thường tập luyện trong điều kiện khó khăn hơn, nhưng lại mang về thành tích ổn định hơn.

Một điểm chung khác giữa hai sân chơi: cử tạ tiếp tục là môn thế mạnh. Điều đó cho thấy kinh nghiệm huấn luyện tích lũy trong một môn có thể lan tỏa sang nhiều nhóm vận động viên khác nhau.

Bài toán sau hai kỳ trắng tay

Tại Paris 2024, Việt Nam cử 16 vận động viên tham dự 11 môn và không giành được huy chương nào. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1996 Việt Nam trắng tay ở hai kỳ Olympic liên tiếp.

Nghịch lý nằm ở chỗ Việt Nam rất mạnh ở SEA Games, thường đứng nhất hoặc nhì toàn đoàn. Nhưng nhiều huy chương SEA Games đến từ các môn không có ở Olympic, hoặc ở trình độ chưa đủ để cạnh tranh toàn cầu.

Vì thế, câu hỏi chiến lược được đặt ra ngày càng rõ: tập trung nguồn lực vào một nhóm nhỏ môn trọng điểm Olympic, hay tiếp tục dàn trải để giành nhiều huy chương khu vực?

Bạn có biết? Tấm huy chương đồng Olympic London 2012 của lực sĩ Trần Lê Quốc Toàn được trao lại sau hơn 8 năm, khi Ủy ban Olympic quốc tế xử lý vụ doping của người đứng thứ ba. Anh chính thức nhận huy chương trong lễ xuất quân dự Olympic Tokyo năm 2021.

Điều đáng nhớ

Hành trình Olympic của Việt Nam là câu chuyện của những đột phá cá nhân hơn là sức mạnh hệ thống: năm tấm huy chương, ba môn, trải trên hơn hai thập niên.

Con số ấy khiêm tốn, nhưng cũng cho thấy hướng đi khả thi nhất: chọn đúng môn, đầu tư dài hạn cho đúng người. Olympic Los Angeles 2028 sẽ là phép thử tiếp theo cho chiến lược đó.