Vovinam: môn võ Việt có ngày sinh rõ ràng, nay có mặt ở khoảng 70 quốc gia

Tóm tắt nhanh

• Vovinam do võ sư Nguyễn Lộc sáng lập tại Hà Nội năm 1938, ban đầu với mục tiêu rèn luyện thể chất và tinh thần cho thanh niên.
• Theo Liên đoàn Vovinam thế giới, môn võ này hiện được tập luyện ở khoảng 70 quốc gia và vùng lãnh thổ.
• Vovinam từng có mặt ở Đại hội Thể thao trong nhà châu Á (từ 2009) và nhiều kỳ SEA Games.
• Năm 2023, Vovinam – Việt Võ Đạo được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Một môn võ ra đời có chủ đích

Phần lớn võ cổ truyền hình thành qua nhiều thế hệ, không ai biết chính xác người khởi đầu. Vovinam thì khác: nó có ngày sinh, nơi sinh và người sáng lập rõ ràng.

Năm 1938, võ sư Nguyễn Lộc giới thiệu môn phái tại Hà Nội. Ông chắt lọc từ võ thuật dân gian Việt Nam, đồng thời tiếp thu kỹ thuật của các môn võ khác, rồi sắp xếp lại thành một hệ thống có giáo trình, cấp đai và nguyên tắc giảng dạy thống nhất.

Cái tên đầy đủ, Vovinam – Việt Võ Đạo, nói lên tham vọng ấy: không chỉ là kỹ thuật đánh, mà là một “đạo” của võ Việt, gắn với rèn luyện nhân cách.

Học Vovinam là học những gì

Người mới đến võ đường thường ngạc nhiên vì giáo trình rộng hơn họ nghĩ. Có thể chia thành năm nhóm chính:

1. Căn bản: tấn pháp, đấm, đá, chém, gạt, cách ngã an toàn.
2. Quyền: chuỗi động tác biểu diễn một mình, rèn sự chính xác và nhịp thở.
3. Song luyện và tự vệ: tập theo cặp, phản đòn khi bị nắm tóc, nắm áo, bóp cổ.
4. Binh khí: côn, kiếm, đao và một số vũ khí truyền thống khác ở cấp cao hơn.
5. Đòn chân tấn công: nét đặc trưng nhất của Vovinam.

Nhóm cuối cùng làm nên thương hiệu. Đó là những đòn kẹp cổ bằng hai chân, người tập bật lên, khóa đối phương rồi xoay người quật ngã. Với người xem lần đầu, đây là khoảnh khắc khó quên nhất của một buổi biểu diễn.

Con đường ra thế giới

Vovinam lan ra nước ngoài theo hai dòng chảy song song. Dòng thứ nhất là cộng đồng người Việt, mang võ đường theo họ tới châu Âu, Bắc Mỹ và Australia. Dòng thứ hai là các võ sư người nước ngoài, sau khi học thành tài lại mở lớp ngay tại quê hương họ.

Bước ngoặt về tổ chức đến năm 2008, khi đại hội thành lập Liên đoàn Vovinam thế giới được tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh. Sau đó lần lượt xuất hiện các liên đoàn cấp châu lục ở châu Á, châu Âu và châu Phi.

Về đấu trường thể thao, các mốc đáng chú ý gồm:

• 2009: Vovinam được đưa vào chương trình Đại hội Thể thao trong nhà châu Á, theo Hội đồng Olympic châu Á.
• 2011: lần đầu thi đấu chính thức tại SEA Games ở Indonesia.
• 2025: giải vô địch thế giới lần thứ 8 diễn ra tại Bali, Indonesia; đội Việt Nam giành 24 huy chương vàng.

Đáng chú ý, giải vô địch thế giới lần thứ 9 được dự kiến tổ chức tại Algeria năm 2027. Châu Phi, đặc biệt là các nước nói tiếng Pháp, đã trở thành một trong những vùng phát triển Vovinam sôi động nhất.

Vì sao người nước ngoài chọn Vovinam

Trong một thị trường võ thuật đông đúc, Vovinam có vài lợi thế riêng:

• Tính thực dụng: phần tự vệ được thiết kế cho tình huống đời thường.
• Tính trình diễn: đòn chân bay đẹp mắt, phù hợp sân khấu và giải đấu.
• Bản sắc rõ ràng: bộ võ phục màu xanh lam, khẩu lệnh tiếng Việt và câu chuyện nguồn gốc dễ kể.

Chính các khẩu lệnh tiếng Việt khiến Vovinam trở thành một “đại sứ ngôn ngữ” bất đắc dĩ. Ở nhiều võ đường nước ngoài, học viên chưa từng đến Việt Nam vẫn hô chào và đếm nhịp bằng tiếng Việt.

Từ võ đường đến di sản

Ở trong nước, Vovinam phổ biến tới mức nhiều trường học và nhà văn hóa có lớp riêng, học phí thấp, mở cho cả trẻ em lẫn người lớn tuổi. Không ít người lớn lên với ký ức về những buổi tập buổi chiều trên sân trường.

Tháng 11 năm 2023, hồ sơ Vovinam – Việt Võ Đạo TP. Hồ Chí Minh được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, ở loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian và tri thức dân gian. Đây là sự ghi nhận rằng môn võ này không chỉ là thể thao, mà còn là một phần của văn hóa đô thị Việt Nam suốt gần một thế kỷ.

Giới võ thuật trong nước cũng đã bàn đến khả năng xây dựng hồ sơ gửi UNESCO trong tương lai, dù đến nay đây mới là định hướng chứ chưa phải kết quả.

Bạn có biết? Giải vô địch Vovinam thế giới lần thứ 9 được dự kiến tổ chức tại Algeria năm 2027, cho thấy môn võ do một người Hà Nội sáng lập năm 1938 nay có nền tảng vững ở tận Bắc Phi.

Điều đáng nhớ

Vovinam là trường hợp hiếm hoi một môn võ Việt có hệ thống hóa ngay từ đầu, nhờ vậy mà dễ dạy, dễ chuẩn hóa và dễ mang đi xa. Từ một võ đường ở Hà Nội, nó đã đi tới khoảng 70 quốc gia, theo số liệu của chính liên đoàn.

Nếu có dịp ghé một võ đường Vovinam ở nước ngoài, hãy lắng nghe khẩu lệnh. Rất có thể bạn sẽ nghe tiếng Việt vang lên ở một nơi không ngờ tới.