Việt Nam ở đâu trên bản đồ chip bán dẫn thế giới?

Mỗi chiếc điện thoại, máy tính, ô tô, thậm chí chiếc máy giặt nhà bạn, đều có những con chip nhỏ hơn móng tay. Chúng được gọi là chip bán dẫn, và thế giới hiện đại không thể vận hành nếu thiếu chúng.

Điều ít người biết là một phần đáng kể những con chip ấy đã từng đi qua Việt Nam trước khi đến tay người dùng.

Một con chip ra đời qua ba chặng

Để hiểu Việt Nam đứng ở đâu, cần biết làm ra một con chip gồm những bước nào. Nói đơn giản, có ba chặng lớn:

• Thiết kế: kỹ sư vẽ ra “bản đồ” của hàng tỷ linh kiện siêu nhỏ trên con chip. Đây là chặng cần nhiều chất xám nhất.
• Chế tạo: in bản thiết kế lên tấm silicon trong những nhà máy cực kỳ đắt đỏ. Thế giới chỉ có vài công ty làm tốt việc này, nổi tiếng nhất là TSMC của Đài Loan.
• Đóng gói và kiểm thử: cắt tấm silicon thành từng con chip, bọc vỏ bảo vệ, nối chân và kiểm tra xem chúng có hoạt động không.

Việt Nam hiện mạnh nhất ở chặng thứ ba, và đang cố gắng tiến lên chặng đầu tiên.

Nhà máy Intel ở Thủ Đức

Năm 2010, Intel khánh thành nhà máy lắp ráp và kiểm thử chip tại Khu Công nghệ cao TP.HCM, với vốn đầu tư ban đầu khoảng một tỷ đô la. Theo Intel, đây là một trong những nhà máy lắp ráp và kiểm thử lớn nhất trong mạng lưới của hãng trên toàn cầu.

Việc Intel chọn Việt Nam là một tín hiệu quan trọng. Trong những năm tiếp theo, nhiều tập đoàn khác cũng đến. Samsung xây các tổ hợp sản xuất điện thoại khổng lồ ở Bắc Ninh và Thái Nguyên. Năm 2023, Amkor, một trong những công ty đóng gói chip lớn nhất thế giới, khai trương nhà máy tại Bắc Ninh. Hana Micron của Hàn Quốc cũng đặt nhà máy ở Bắc Giang.

Giấc mơ thiết kế chip

Đóng gói và kiểm thử tạo ra nhiều việc làm, nhưng phần giá trị lớn nhất vẫn nằm ở khâu thiết kế. Việt Nam đã có những bước đi đầu tiên: nhiều công ty nước ngoài như Renesas, Marvell, Synopsys đặt trung tâm thiết kế ở Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM, nơi các kỹ sư Việt tham gia thiết kế những con chip bán ra toàn thế giới.

Một số doanh nghiệp trong nước cũng bắt đầu tự thiết kế chip, trong đó Viettel đã công bố các con chip phục vụ thiết bị mạng 5G của mình.

Tháng 9/2024, Chính phủ ban hành chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư bán dẫn vào năm 2030. Cuối năm đó, Việt Nam và NVIDIA, công ty đứng đầu thế giới về chip cho trí tuệ nhân tạo, ký thoả thuận thành lập trung tâm nghiên cứu và phát triển AI tại Việt Nam.

Cơ hội và những thách thức

Việt Nam có vài lợi thế rõ ràng: lực lượng lao động trẻ, giỏi toán, chi phí cạnh tranh, vị trí gần các trung tâm bán dẫn của châu Á, và chính sách thu hút đầu tư ổn định.

Nhưng thách thức cũng không nhỏ. Thiếu kỹ sư có kinh nghiệm thực tế, nguồn điện cần ổn định hơn cho những nhà máy hoạt động liên tục, và khoảng cách rất xa giữa đóng gói chip với việc tự chế tạo chip. Ngay cả những nền kinh tế giàu có cũng mất hàng chục năm để xây dựng ngành này.

Ngành bán dẫn là một cuộc chạy marathon, không phải chạy nước rút.

Nếu bạn là học sinh đang phân vân chọn ngành, điện tử, vi mạch và kỹ thuật máy tính có thể là những lựa chọn đáng cân nhắc. Những con chip của tương lai, rất có thể, sẽ có thêm dấu ấn của kỹ sư Việt Nam.