Hội An ngoài giờ cao điểm: phố cổ lúc sáng sớm, đồng lúa và cao lầu

Sáu giờ sáng, phố Trần Phú ở Hội An gần như chỉ có tiếng chổi tre quét lá và tiếng xe đạp chở rau ra chợ. Những ngôi nhà gỗ mái ngói âm dương còn đóng cửa, đèn lồng chưa thắp, mặt sông Hoài phẳng lặng. Ba tiếng sau, cũng con phố ấy chật kín người, gậy tự sướng, xe điện chở khách. Cùng một Hội An, hai thành phố khác nhau. Bài này dành cho người muốn gặp cái Hội An thứ nhất.

Một thương cảng từng đón thuyền buôn khắp nơi

Hội An nằm gần cửa sông Thu Bồn, khoảng ba mươi cây số về phía nam Đà Nẵng. Từ khoảng thế kỷ 16 đến 18, đây là một thương cảng sầm uất của xứ Đàng Trong, nơi thuyền buôn Nhật Bản, Trung Hoa và châu Âu ghé lại trao đổi tơ lụa, gốm, trầm hương. Người phương Tây gọi nơi này là Faifo.

Thương nhân Nhật và Hoa để lại dấu ấn rõ nhất. Chùa Cầu, cây cầu có mái bắc qua một con lạch nhỏ, theo truyền thống gắn với cộng đồng người Nhật, và hình ảnh của nó nay in trên tờ tiền 20.000 đồng. Các hội quán của người Hoa như Phúc Kiến, Quảng Đông, Triều Châu vẫn còn nguyên với mái cong, rồng gốm và những vòng nhang xoắn treo trên trần.

Đến thế kỷ 19, sông bị bồi lấp, tàu lớn chuyển sang Đà Nẵng, Hội An dần lặng đi. Chính sự lặng đi ấy giữ cho khu phố cổ gần như nguyên vẹn. Năm 1999, Đô thị cổ Hội An được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới, cùng năm với Thánh địa Mỹ Sơn gần đó.

Đi phố cổ vào giờ nào

Lời khuyên quan trọng nhất: dậy sớm. Từ lúc trời sáng đến khoảng tám giờ, bạn có thể đi bộ dọc Trần Phú, Nguyễn Thái Học, Bạch Đằng mà không phải lách người, chụp Chùa Cầu không có ai đứng trước, và thấy dân phố cổ sống thật: bày bàn thờ, pha trà, mở cửa hàng.

Giữa trưa, nhất là mùa hè, nắng gắt và đông, đây là lúc về nghỉ hoặc ngồi trong một ngôi nhà cổ mát rượi. Chiều muộn, khi đèn lồng bắt đầu thắp, phố lại đẹp, nhưng cũng là lúc đông nhất. Nếu muốn thả đèn hoa đăng trên sông Hoài, cứ thả, nhưng biết rằng bến sông buổi tối rất chen chúc.

Khu phố cổ thu vé tham quan theo dạng vé tổ hợp, cho phép vào một số di tích như nhà cổ, hội quán, bảo tàng nhỏ. Quy định kiểm soát vé thay đổi theo thời kỳ; mua vé ở các quầy chính thức. Tiền vé dùng cho việc trùng tu, nên ngay cả khi không ai kiểm tra, mua vé là cách đóng góp cho nơi mình đang tận hưởng. Nhà cổ Tấn Ký, nhà cổ Phùng Hưng, hội quán Phúc Kiến là những điểm nhiều người chọn.

Vào một số ngày, phố cổ cấm xe máy theo khung giờ, nên đi bộ hoặc xe đạp là tiện nhất.

Ra khỏi phố cổ: đồng lúa, làng rau và biển

Hội An đẹp nhất có khi lại nằm ngoài phố cổ. Thuê một chiếc xe đạp, nhiều khách sạn cho mượn miễn phí, rồi đạp ra những cánh đồng lúa quanh thành phố. Làng rau Trà Quế, cách trung tâm vài cây số, là nơi trồng rau thơm cho cả vùng; buổi sáng sớm hay chiều tối, người làng tưới rau bằng đôi thùng gánh, bón bằng rong tảo từ sông.

Làng gốm Thanh Hà bên bờ sông Thu Bồn và làng mộc Kim Bồng bên kia sông là hai làng nghề có từ lâu, nay vừa sản xuất vừa đón khách. Rừng dừa Bảy Mẫu ở Cẩm Thanh nổi tiếng với thuyền thúng; nơi này nay khá ồn vì các màn biểu diễn quay thúng cho khách, nên nếu muốn yên tĩnh, đi sớm hoặc chọn nhà thuyền ít khách.

Biển An Bàng và Cửa Đại cách phố cổ chừng năm, sáu cây số. Cửa Đại từng bị xói lở nghiêm trọng, bãi cát thu hẹp nhiều so với trước, An Bàng hiện dễ tắm hơn. Xa hơn chút là Cù Lao Chàm, đi tàu cao tốc từ Cửa Đại khoảng hơn nửa giờ, có rạn san hô và làng chài nhỏ. Tàu ra đảo phụ thuộc thời tiết và thường ngưng vào mùa mưa bão.

Ăn gì ở Hội An

Cao lầu là món đặc trưng nhất: sợi mì vàng, dai, ăn với thịt xá xíu, rau sống, tóp mỡ giòn và chút nước sốt sệt. Người Hội An kể sợi cao lầu ngon phải dùng nước giếng Bá Lễ và tro củi từ Cù Lao Chàm; chuyện này có phần truyền thuyết, nhưng đúng là sợi cao lầu khó tìm thấy ở nơi khác.

Mì Quảng là món của cả vùng Quảng Nam, sợi mì to, nước dùng ít, ăn với bánh tráng nướng bẻ vụn. Bánh mì Hội An nổi tiếng nhờ lớp pa-tê, bơ và nước sốt riêng của từng lò. Cơm gà Hội An dùng cơm nấu bằng nước luộc gà, vàng nghệ, ăn kèm gà xé phay. Buổi chiều thử bánh bao bánh vạc, hay còn gọi là hoa hồng trắng, một món làm từ bột gạo trong suốt.

Mẹo nhỏ: quán ăn ở khu chợ Hội An và các con hẻm thường rẻ và ngon hơn quán có thực đơn nhiều thứ tiếng ở mặt phố chính.

Mùa nào đến Hội An

Khoảng tháng 2 đến tháng 4 là thời điểm dễ chịu nhất: trời mát, ít mưa, đồng lúa xanh. Tháng 5 đến tháng 8 nắng nóng, hợp đi biển, nhưng đi phố giữa trưa khá mệt. Tháng 9 đến tháng 12 là mùa mưa, tháng 10 và 11 thường có lũ. Mỗi năm, nước sông Hoài có thể dâng tràn vào các con phố sát sông, người dân chèo thuyền trên phố, đồ đạc kê lên gác. Hội An mùa lũ có vẻ đẹp riêng, nhưng du khách nên theo dõi tin thời tiết và giữ lịch linh hoạt.

Đêm rằm âm lịch hằng tháng, phố cổ thường có lễ hội đèn lồng, một số cửa hàng tắt đèn điện, thắp đèn lồng và nến. Đây là dịp đẹp nhưng đông, đặt phòng sớm nếu muốn đi đúng hôm ấy.

Đến và ở

Hội An không có sân bay. Cách phổ biến là bay đến Đà Nẵng rồi đi ô tô khoảng bốn mươi lăm phút. Từ năm 2025, Hội An thuộc thành phố Đà Nẵng sau khi Quảng Nam và Đà Nẵng sáp nhập, nên bạn sẽ thấy địa chỉ mới ghi "Đà Nẵng".

Ở gần phố cổ thì tiện đi bộ, nhưng buổi tối có thể ồn. Ở khu An Bàng hoặc giữa đồng lúa Cẩm Thanh, Cẩm Hà thì yên tĩnh, đạp xe vào phố mười lăm phút. Ba ngày là vừa: một ngày phố cổ từ sáng sớm, một ngày làng nghề và đồng lúa, một ngày biển hoặc Cù Lao Chàm. Thêm nửa ngày cho Mỹ Sơn nếu bạn muốn thấy tháp Chăm, đi sớm để tránh nắng.

Hội An còn nổi tiếng với dịch vụ may đo lấy nhanh trong một, hai ngày. Nếu muốn may, chọn tiệm có đánh giá tốt, để đủ thời gian thử lại ít nhất một lần.

Nếu chỉ làm một điều khác thường ở Hội An, hãy đặt báo thức lúc năm giờ rưỡi. Đi bộ ra Chùa Cầu khi trời còn xám, rồi tìm một bà bán xôi đầu ngõ. Cả phố cổ là của bạn trong một giờ đồng hồ.