Đám cưới của một người bạn tôi bị dời "rước dâu" từ 9 giờ sang 9 giờ 40 sáng, chỉ vì bà nội chú rể tra lịch thấy giờ Tỵ hôm ấy mới là giờ tốt. Cả hai họ đứng chờ ngoài ngõ, vừa cười vừa sốt ruột. Chuyện như vậy không hiếm. Mỗi ngày có rất nhiều người tìm "giờ hoàng đạo là gì" và "hôm nay giờ nào tốt" trước khi khai trương, xuất hành hay động thổ. Bài này giải thích hệ thống ấy từ gốc: mười hai canh giờ, mười hai vị thần trực, cách lịch vạn niên tính ra, và nên hiểu nó đến đâu cho phải.
Mười hai canh giờ: đồng hồ của người xưa
Trước khi có đồng hồ cơ, người Việt chia một ngày đêm thành mười hai canh giờ, mỗi canh dài hai tiếng hiện đại, đặt tên theo mười hai địa chi. Giờ Tý mở đầu ngày mới lúc nửa đêm:
- Tý: 23h đến 1h; Sửu: 1h đến 3h; Dần: 3h đến 5h
- Mão: 5h đến 7h; Thìn: 7h đến 9h; Tỵ: 9h đến 11h
- Ngọ: 11h đến 13h; Mùi: 13h đến 15h; Thân: 15h đến 17h
- Dậu: 17h đến 19h; Tuất: 19h đến 21h; Hợi: 21h đến 23h
Nhiều thành ngữ còn giữ dấu vết cách tính này. "Giữa trưa đứng bóng" là giờ Ngọ. "Canh ba" ban đêm là quãng giờ Tý, khi người lính gác điểm trống. Theo cách đếm này, một ngày bắt đầu từ 23h hôm trước, nên ai sinh lúc 23h30 thì theo lịch cũ đã thuộc sang ngày hôm sau. Đây là chi tiết hay gây nhầm lẫn khi xem tuổi, xem ngày.
Có một điểm kỹ thuật ít người để ý: canh giờ vốn tính theo Mặt Trời thật, còn đồng hồ Việt Nam dùng múi giờ UTC+7. Ở Hà Nội và TP.HCM, giữa trưa thật và 12 giờ đồng hồ chênh nhau không nhiều, nhưng ở cực tây Điện Biên thì giữa trưa thật đến muộn hơn chừng hai mươi phút. Lịch vạn niên phổ thông bỏ qua sai số này.
Giờ hoàng đạo là gì? Sáu vị thần tốt, sáu vị thần xấu
Trong thuật trạch cát (chọn ngày giờ) truyền từ Trung Hoa sang, mỗi canh giờ trong ngày được gán cho một vị "thần trực" theo vòng tròn mười hai vị, luôn theo đúng thứ tự:
- Thanh Long (tốt)
- Minh Đường (tốt)
- Thiên Hình (xấu)
- Chu Tước (xấu)
- Kim Quỹ (tốt)
- Thiên Đức, có sách gọi Bảo Quang (tốt)
- Bạch Hổ (xấu)
- Ngọc Đường (tốt)
- Thiên Lao (xấu)
- Nguyên Vũ, hay Huyền Vũ (xấu)
- Tư Mệnh (tốt)
- Câu Trận (xấu)
Sáu giờ rơi vào sáu vị tốt gọi là giờ hoàng đạo. "Hoàng đạo" nguyên nghĩa là đường đi biểu kiến của Mặt Trời trên bầu trời, về sau trong lịch pháp mang nghĩa con đường sáng, thuận lợi. Sáu giờ còn lại gọi là giờ hắc đạo. Tên các vị thần phần lớn lấy từ chòm sao và linh vật: Thanh Long là rồng xanh phương Đông, Bạch Hổ là hổ trắng phương Tây, Chu Tước là chim đỏ phương Nam, Huyền Vũ là rùa đen phương Bắc.
Vậy nên câu hỏi "giờ hoàng đạo là gì" có thể trả lời gọn: đó là sáu trong mười hai canh giờ của một ngày mà theo quan niệm cổ, được các sao tốt chiếu, thích hợp để bắt đầu việc lớn.
Cách xem giờ tốt trong ngày: lịch vạn niên tính thế nào?
Điểm mấu chốt: giờ nào tốt không cố định, mà phụ thuộc vào địa chi của ngày. Vị Thanh Long luôn khởi ở một canh giờ nhất định tuỳ ngày, rồi mười một vị còn lại xếp lần lượt theo thứ tự ở trên. Có sáu cặp ngày, mỗi cặp dùng chung một bộ giờ:
- Ngày Tý, Ngọ: Thanh Long khởi ở giờ Thân. Giờ hoàng đạo: Tý, Sửu, Mão, Ngọ, Thân, Dậu.
- Ngày Sửu, Mùi: khởi ở giờ Tuất. Giờ hoàng đạo: Dần, Mão, Tỵ, Thân, Tuất, Hợi.
- Ngày Dần, Thân: khởi ở giờ Tý. Giờ hoàng đạo: Tý, Sửu, Thìn, Tỵ, Mùi, Tuất.
- Ngày Mão, Dậu: khởi ở giờ Dần. Giờ hoàng đạo: Tý, Dần, Mão, Ngọ, Mùi, Dậu.
- Ngày Thìn, Tuất: khởi ở giờ Thìn. Giờ hoàng đạo: Dần, Thìn, Tỵ, Thân, Dậu, Hợi.
- Ngày Tỵ, Hợi: khởi ở giờ Ngọ. Giờ hoàng đạo: Sửu, Thìn, Ngọ, Mùi, Tuất, Hợi.
Thử một ví dụ. Giả sử hôm nay là ngày Dần. Thanh Long ở giờ Tý, Minh Đường ở giờ Sửu, Thiên Hình ở Dần, Chu Tước ở Mão, Kim Quỹ ở Thìn, Thiên Đức ở Tỵ, cứ thế vòng tiếp. Gom các vị tốt lại, bạn có Tý, Sửu, Thìn, Tỵ, Mùi, Tuất. Đổi sang giờ đồng hồ, buổi sáng có quãng 7h đến 11h, buổi chiều có 13h đến 15h và tối 19h đến 21h.
Còn ngày hôm nay là ngày gì trong can chi thì phải tra lịch, vì chu kỳ sáu mươi ngày can chi chạy liên tục, không dính gì đến tháng dương hay âm. Đó chính là việc phần mềm lịch làm hộ bạn: lấy số ngày Julius của hôm nay, chia lấy dư cho 12 để ra địa chi, rồi tra bảng trên. Trên lịch vạn niên, mỗi ngày đều có can chi và danh sách giờ hoàng đạo đi kèm.
Ngày hoàng đạo khác giờ hoàng đạo thế nào?
Hai khái niệm dùng chung tên sáu vị thần nhưng áp dụng ở hai cấp. Giờ hoàng đạo xét vị thần trực từng canh giờ trong một ngày. Ngày hoàng đạo xét vị thần trực từng ngày trong một tháng âm lịch, với điểm khởi phụ thuộc vào tháng. Một ngày hắc đạo vẫn có sáu giờ hoàng đạo, và ngược lại.
Ngoài ra lịch vạn niên còn chồng thêm nhiều lớp khác: trực (mười hai trực như Kiến, Trừ, Mãn, Bình), nhị thập bát tú (hai mươi tám chòm sao), ngày tam nương, ngày nguyệt kỵ, sao tốt sao xấu theo tuổi. Vì nhiều lớp như vậy, hai cuốn lịch khác nhau có thể đánh giá cùng một ngày theo hai cách. Đó không hẳn là sai, mà là chọn những tiêu chí khác nhau.
Hiểu đúng: tục lệ văn hoá, không phải khoa học
Hệ thống giờ hoàng đạo là sản phẩm của triết học âm dương ngũ hành và thiên văn cổ, được ghi trong các sách lịch như Hiệp kỷ biện phương thư thời Thanh. Nó là một phần của lịch sử tư tưởng phương Đông, đáng để biết như ta biết về cung hoàng đạo phương Tây. Nhưng chưa có bằng chứng thực nghiệm nào cho thấy làm việc vào giờ Thanh Long thì thành công hơn giờ Bạch Hổ.
Giờ tốt nhất để ký hợp đồng là giờ bạn đã đọc kỹ hợp đồng.
Vậy sao người ta vẫn xem? Một phần vì niềm tin, phần lớn vì nó đem lại cảm giác yên tâm và một khung thời gian chung để cả nhà cùng chuẩn bị. Đám cưới có giờ rước dâu, cả họ biết mấy giờ phải có mặt. Khai trương chọn giờ, nhân viên biết lúc nào cắt băng. Nghi lễ cần một điểm mốc, và giờ hoàng đạo là cái mốc người ta đã quen.
Cách dùng hợp lý là coi nó như gia vị. Nếu có thể chọn giữa 9h và 10h mà chẳng mất gì, chọn giờ được coi là tốt cho người lớn vui lòng cũng được. Nhưng đừng để nó quyết định thay những yếu tố thật: sức khoẻ của sản phụ khi chọn giờ mổ đẻ, thời tiết khi xuất hành đường dài, hay lịch bay của chuyến công tác. Bác sĩ sản khoa nhiều lần cảnh báo về việc gia đình đòi mổ sớm theo giờ đẹp khi chưa có chỉ định y khoa.
Thử tự tính một lần
Lần tới, trước khi mở ứng dụng, bạn thử tự làm: tra xem hôm nay là ngày gì trong can chi, nhìn danh sách sáu cặp ở trên và đọc ra sáu giờ hoàng đạo. Rồi so với lịch. Khi tự tính được, bạn sẽ thấy nó bớt bí ẩn hẳn, như một chiếc đồng hồ cổ có bánh răng nhìn rõ được. Và có khi, giống bà nội chú rể kia, bạn sẽ mỉm cười mà chờ thêm bốn mươi phút, vì biết mình đang giữ một lệ cũ chứ không phải sợ một điều xui.


Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!