Văn hoá · Phong tục

Văn khấn mùng 1 và ngày rằm: ý nghĩa, cách sắm lễ, bài khấn cổ truyền

Bài văn khấn mùng 1 và ngày rằm theo bản cổ truyền, kèm giải nghĩa từng câu và cách sắm một mâm lễ đơn giản mà đủ.

Sáng mùng 1, bà tôi luôn dậy trước cả nhà. Bà thay nước bình hoa, lau chiếc lư đồng, đặt đĩa cam lên bàn thờ rồi thắp ba nén hương, lẩm nhẩm điều gì đó rất lâu. Lớn lên, tôi mới biết đó là bài văn khấn mùng 1, bài mà bây giờ mỗi tháng hàng trăm nghìn người lên Google tìm lại vì không thuộc. Bài này gom đủ cho bạn: văn khấn mùng 1 và ngày rằm theo bản cổ truyền đang lưu hành phổ biến, nghĩa của từng câu, và cách sắm một mâm lễ vừa đủ.

Vì sao người Việt cúng mùng 1 và ngày rằm?

Âm lịch tính tháng theo Mặt Trăng. Mùng 1 là ngày sóc, trăng non, mở đầu tháng mới. Ngày rằm, tức 15 âm lịch, là ngày vọng, trăng tròn nhất. Hai mốc này dễ nhận ra bằng mắt thường, nên từ xa xưa đã thành nhịp nghỉ và nhịp lễ của làng xã nông nghiệp. Người ta "sóc vọng" để báo cáo với tổ tiên và các vị thần trong nhà rằng một nửa tháng đã qua, gia đình vẫn bình an.

Với nhiều gia đình, đây không hẳn là cầu xin. Nó giống một cuộc trò chuyện định kỳ: nhắc mình nhớ nguồn gốc, dọn lại góc thờ, cả nhà ăn chay một bữa. Nhà theo đạo Phật thường đi chùa thêm vào hai ngày này. Muốn biết tháng này mùng 1 và rằm rơi vào ngày dương nào, bạn mở lịch vạn niên là thấy ngay.

Sắm lễ cúng mùng 1, ngày rằm: đơn giản là đủ

Không có quy định bắt buộc. Một mâm lễ thường ngày ở miền Bắc gồm:

  • Hương (nhang) và một cặp nến hoặc đèn dầu.
  • Hoa tươi: cúc vàng, hoa huệ, hoa hồng, hoa sen theo mùa. Tránh hoa giả hoặc hoa đã héo.
  • Một đĩa quả: năm loại hoặc chỉ một nải chuối, vài quả cam, tuỳ mùa.
  • Nước sạch, có nhà thêm chén rượu và đĩa trầu cau.
  • Vàng mã nếu gia đình có thói quen; nhiều nơi nay khuyến khích bỏ hoặc dùng rất ít.

Đồ chay thường được dùng cho lễ ban thờ Phật hoặc lễ ngày rằm lớn (rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy). Cúng gia tiên có thể dùng đồ mặn như xôi, gà luộc, nhưng ngày thường thì chẳng ai đòi hỏi mâm cao cỗ đầy. Điều người xưa coi trọng là bàn thờ sạch, đồ cúng tươi, và người cúng ăn mặc chỉnh tề.

Giờ cúng phổ biến là buổi sáng sớm hoặc chiều tối. Có người cúng từ tối hôm trước (tối 30 hoặc tối 14), coi như "đón" ngày mới. Cả hai đều được chấp nhận.

Bài văn khấn mùng 1 và ngày rằm theo bản cổ truyền

Dưới đây là bài khấn gia tiên và thần linh trong nhà theo dạng đang được in trong các sách văn khấn cổ truyền và truyền miệng rộng rãi. Mỗi sách có thể khác vài chữ; bạn chỉ cần giữ ý.

Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)

Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân.
Con kính lạy các ngài Thần linh, Thổ địa cai quản trong xứ này.
Con kính lạy tổ tiên, hiển khảo, hiển tỷ, chư vị hương linh.

Tín chủ con là: [họ tên]
Ngụ tại: [địa chỉ]
Hôm nay là ngày mùng 1 (hoặc ngày rằm) tháng … năm …

Tín chủ con thành tâm sắm lễ, hương hoa trà quả, thắp nén tâm hương dâng lên trước án. Chúng con thành tâm kính mời ngài Kim niên đương cai Thái tuế chí đức Tôn thần, ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại vương, ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long mạch, Tài thần, cùng chư vị Tôn thần. Cúi xin các ngài thương xót tín chủ, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật.

Chúng con kính mời các cụ tổ tiên, nội ngoại, chư vị hương linh, cúi xin thương xót con cháu, linh thiêng giáng về chứng giám lòng thành, phù hộ độ trì cho cả gia đình chúng con an ninh khang thái, vạn sự tốt lành, gia đạo hưng long thịnh vượng.

Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (ba lần)

Hiểu từng câu trong bài khấn

Đọc thuộc lòng mà không hiểu thì dễ quên. Thật ra bài khấn có cấu trúc rất rõ, giống một lá thư: kính gửi, giới thiệu bản thân, nêu lý do, nói điều mong muốn, cảm ơn.

Phần mời đi từ lớn đến nhỏ. "Hoàng thiên, Hậu thổ" là trời và đất. "Đông trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân" là ông Táo, vị thần bếp, người được tin là ghi chép việc trong nhà. "Thổ địa" là thần cai quản mảnh đất bạn ở. "Hiển khảo, hiển tỷ" là cách gọi kính trọng cha và mẹ đã mất; ông bà thì là "hiển tổ khảo, hiển tổ tỷ".

Phần giới thiệu nói rõ ai đang khấn, ở đâu, hôm nay ngày gì. "Tín chủ" là người đứng ra cúng, thường là chủ nhà. Người xưa quan niệm thần linh cần biết rõ địa chỉ, nên phần này không được bỏ.

"Kim niên đương cai Thái tuế" là vị thần cai quản năm hiện tại, mỗi năm một vị theo can chi. "Thành hoàng" là thần bảo hộ của làng hoặc vùng. Bạn sẽ thấy trật tự này giống bộ máy làng xã xưa: trên có trời, dưới có quan làng, trong nhà có thần bếp.

Phần cầu thường chỉ xin những điều chung: bình an, mạnh khoẻ, làm ăn thuận lợi. Bạn hoàn toàn có thể nói thêm bằng lời của mình, ví dụ con thi đại học, mẹ sắp mổ. Nhiều người lớn tuổi cho rằng lời thật lòng quan trọng hơn câu chữ.

Lễ bạc tâm thành: lễ vật mỏng nhưng lòng thật. Bốn chữ ấy nói gần hết tinh thần của việc cúng.

Mỗi vùng một khác, mỗi nhà một lệ

Bài trên mang đậm dấu Bắc Bộ, có cả lời niệm Phật. Ở miền Nam, nhiều gia đình khấn ngắn hơn, dùng lời nói thường, đặt thêm bàn thờ Ông Địa, Thần Tài ở góc nhà và cúng riêng vào mùng 10 âm lịch. Huế lại có những lệ cúng mang dấu cung đình. Nhà theo Công giáo không cúng theo kiểu này mà có cách tưởng nhớ tổ tiên riêng; nhiều gia đình theo đạo Cao Đài, Hoà Hảo cũng có nghi thức khác.

Ngay trong một xóm, nhà này thắp ba nén, nhà kia thắp một nén, nhà khác lại thắp năm. Số lẻ được ưa chuộng vì theo quan niệm âm dương, số lẻ thuộc dương. Nhưng chưa từng có văn bản nào quy định phải thắp bao nhiêu. Nếu gia đình bạn có lệ riêng, hãy hỏi người lớn và giữ theo lệ nhà.

Một vài điều nên tránh cho an toàn và gọn gàng: không đốt vàng mã trong phòng kín hay ở chung cư không có chỗ đốt, không để nến cháy khi cả nhà đi vắng, không đặt hương sát rèm. Mấy năm gần đây, vụ cháy nhà vì quên hương nến vẫn xuất hiện trên báo vào dịp rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy.

Khi bạn ở xa nhà

Người đi học, đi làm ở thành phố hay nước ngoài thường không có bàn thờ. Nhiều người chọn một góc nhỏ, đặt ảnh ông bà, một cốc nước, một bông hoa vào sáng mùng 1. Có người chỉ gọi điện về nhà đúng hôm đó, hỏi mẹ đã cúng chưa. Cũng là sóc vọng, theo cách của người hiện đại.

Tháng tới, khi lịch điện thoại báo mùng 1, bạn thử in bài khấn ra, đọc chậm một lần và để ý xem câu nào khiến mình nhớ đến một người cụ thể. Có khi đó là lý do thật sự người ta cúng suốt bao nhiêu đời.

Bình luận (0)

Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!