Tin nhắn ngân hàng báo về lúc mười giờ sáng, giữa buổi họp. Con số không lớn, nhưng là lần đầu tiên tài khoản có một khoản tiền do chính mình làm ra, đều đặn, có hợp đồng. Bạn nhìn màn hình điện thoại, thấy vừa vui vừa hơi hoang mang. Tối đó, bạn bè rủ đi ăn mừng. Cuối tuần, mẹ gọi điện hỏi "lương có đủ tiêu không con". Và đến ngày hai mươi, bạn ngạc nhiên thấy tài khoản gần như trống.
Câu chuyện ấy lặp lại với rất nhiều người trẻ Việt vừa ra trường. Không ai dạy chúng ta quản lý tiền trong trường học, và bố mẹ, dù thương con, thường cũng chỉ dặn được một câu "nhớ tiết kiệm". Bài này là vài gợi ý thực tế cho những tháng lương đầu tiên. Nó là kinh nghiệm phổ thông, không phải lời khuyên tài chính cá nhân; với những quyết định lớn, bạn nên hỏi người có chuyên môn.
Đọc hiểu phiếu lương trước đã
Nhiều người lần đầu thấy số tiền về tài khoản ít hơn con số "lương thoả thuận" khi phỏng vấn, và không hiểu vì sao. Lý do thường là lương thoả thuận là lương gộp (gross), còn số về tay là lương ròng (net), sau khi trừ các khoản bắt buộc.
Với người lao động có hợp đồng chính thức ở Việt Nam, các khoản trừ phổ biến gồm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp do người lao động đóng, và thuế thu nhập cá nhân nếu thu nhập vượt mức giảm trừ. Tỷ lệ và mức giảm trừ do Nhà nước quy định và có thể thay đổi theo thời gian, nên hãy hỏi phòng nhân sự hoặc xem văn bản hiện hành thay vì tin vào con số trên mạng xã hội.
Đừng coi các khoản bảo hiểm là "mất tiền". Bảo hiểm y tế giúp bạn khi đi khám chữa bệnh, bảo hiểm xã hội gắn với lương hưu và các chế độ như thai sản, ốm đau. Biết mình đang đóng gì giúp bạn dùng đúng quyền lợi khi cần.
Ghi chép một tháng, không cần hoàn hảo
Trước khi lập bất kỳ kế hoạch nào, bạn cần biết tiền mình đi đâu. Cách đơn giản nhất: trong một tháng, ghi lại mọi khoản chi, dù chỉ là cốc trà đá năm nghìn. Dùng ứng dụng ghi chép, bảng tính, hay cuốn sổ nhỏ đều được. Ngày nay phần lớn giao dịch qua chuyển khoản và ví điện tử, nên xem lại lịch sử giao dịch cuối tuần cũng là một cách.
Sau một tháng, hầu hết mọi người đều có một phát hiện bất ngờ. Với người này là tiền đồ ăn giao tận nơi. Với người kia là trà sữa, cà phê, hay những món đồ mua vội trên sàn thương mại điện tử lúc nửa đêm. Không cần tự trách. Mục tiêu của tháng đầu chỉ là nhìn thấy.
Chia tiền thành vài cái "hũ"
Có nhiều phương pháp chia ngân sách, từ quy tắc 50/30/20 (nhu cầu thiết yếu, mong muốn, tiết kiệm) đến phương pháp "6 chiếc lọ" khá phổ biến ở Việt Nam. Con số cụ thể không quan trọng bằng nguyên tắc: tiền về là chia ngay, đừng để chung một chỗ rồi tiêu đến đâu hay đến đó.
Một cách chia đơn giản cho người mới đi làm có thể gồm: phần thiết yếu (nhà, ăn, đi lại, điện thoại), phần tiết kiệm và dự phòng, phần cho bản thân (ăn uống bạn bè, sở thích, mua sắm), và nếu bạn muốn, phần gửi bố mẹ hoặc học thêm kỹ năng. Tỷ lệ mỗi phần tuỳ thu nhập và hoàn cảnh: người ở trọ ở Hà Nội hay Sài Gòn sẽ tốn phần thiết yếu nhiều hơn hẳn người ở nhà bố mẹ.
Mẹo hữu ích là "trả cho mình trước": ngay ngày nhận lương, chuyển phần tiết kiệm sang một tài khoản riêng, tốt nhất là tài khoản không gắn thẻ thanh toán để khỏi tiện tay rút. Nhiều ngân hàng cho phép đặt lệnh chuyển tự động hằng tháng.
Quỹ dự phòng trước, mọi thứ khác sau
Trước khi nghĩ đến đầu tư hay mua sắm lớn, hãy tích một quỹ dự phòng. Lời khuyên phổ biến là quỹ này bằng khoảng ba đến sáu tháng chi tiêu thiết yếu. Nghe thì nhiều, nhưng nó là thứ giúp bạn không phải vay nóng khi bị ốm, mất việc, xe hỏng hay gia đình có việc đột xuất.
Quỹ dự phòng nên để ở nơi an toàn và rút được nhanh, như tài khoản tiết kiệm ngân hàng. Mục đích của nó không phải sinh lời mà là có sẵn khi cần.
Những cái bẫy quen thuộc của tuổi hai mươi
Cái bẫy thứ nhất là mua trả góp quá sức. Chiếc điện thoại đời mới "chỉ vài trăm nghìn mỗi tháng", chiếc xe máy trả góp, gói "mua trước trả sau" trên ứng dụng. Mỗi khoản nhìn riêng thì nhẹ, cộng lại có thể ngốn một phần lớn lương. Trước khi trả góp, hãy tính tổng số tiền thực trả, kể cả phí và lãi.
Cái bẫy thứ hai là thẻ tín dụng. Dùng đúng thì tiện, nhưng nếu chỉ trả mức tối thiểu mỗi tháng, lãi suất thẻ ở Việt Nam thường rất cao và khoản nợ phình nhanh. Quy tắc an toàn: chỉ quẹt thẻ những gì bạn trả hết được vào cuối kỳ.
Cái bẫy thứ ba, nguy hiểm nhất, là các lời mời "đầu tư lợi nhuận cao", tiền ảo, sàn ngoại hối không phép, hay những ứng dụng vay tiền nhanh không rõ nguồn gốc. Những năm gần đây báo chí liên tục đưa tin về người trẻ mất tiền vì các hình thức này. Nếu ai đó hứa lợi nhuận cao, chắc chắn, nhanh chóng, đó gần như luôn là dấu hiệu lừa đảo. Với đầu tư nghiêm túc, hãy học kiến thức cơ bản, tìm hiểu kỹ và hỏi ý kiến chuyên gia tư vấn tài chính có giấy phép.
Cái bẫy thứ tư nhẹ nhàng hơn: áp lực đồng trang lứa. Bạn bè đi du lịch, đổi điện thoại, ăn nhà hàng sang, đăng ảnh lên mạng. Nhớ rằng bạn chỉ thấy phần họ chọn cho thấy, không thấy khoản nợ thẻ phía sau.
Còn chuyện gửi tiền về nhà
Nhiều người trẻ Việt coi việc biếu bố mẹ một phần lương đầu là niềm tự hào, có khi là bổn phận. Đó là nét tình cảm đáng quý. Nhưng nếu thu nhập còn thấp, bạn có thể nói chuyện thẳng thắn với gia đình về khoản gửi phù hợp, thay vì gồng mình rồi phải vay mượn. Nhiều bố mẹ khi hiểu hoàn cảnh còn muốn con giữ lại để lo cho bản thân trước.
Có người chọn cách tặng bố mẹ một món quà cụ thể bằng tháng lương đầu, một bữa cơm ngoài, một chiếc áo, một lần đưa đi khám sức khoẻ tổng quát. Món quà ấy thường được nhớ lâu hơn một phong bì.
Tích tiểu thành đại. (thành ngữ)
Tháng lương đầu tiên không cần được quản lý hoàn hảo. Bạn sẽ còn mắc lỗi, sẽ có tháng tiêu lố. Điều quan trọng là bắt đầu có thói quen nhìn vào tiền của mình. Tối nay, thử mở ứng dụng ngân hàng, xem lại ba mươi ngày giao dịch gần nhất và tìm một khoản bạn hoàn toàn không nhớ đã chi vào đâu.
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!