Cây tre trăm đốt

Tóm tắt nhanh

• Nhân vật chính: anh Khoai làm thuê thật thà, lão phú ông keo kiệt, cô con gái phú ông, ông Bụt.
• Bài học: lừa người lao động thì sẽ bị chính trí khôn dân gian trừng trị.
• Bối cảnh: làng quê Bắc Bộ với lũy tre bao quanh, nơi cây tre gắn với đời sống hằng ngày.

Lời hứa của phú ông

Ngày xưa có anh nông dân nghèo tên Khoai, đi ở cho một lão phú ông. Anh khỏe mạnh, chăm chỉ, làm việc bằng ba người. Phú ông muốn giữ anh làm không công, bèn hứa: “Con chịu khó làm cho ta ba năm, ta sẽ gả con gái cho.”

Anh Khoai tin lời, làm quần quật suốt ba năm, khiến nhà phú ông ngày càng giàu. Nhưng khi hết hạn, lão lại hứa gả con gái cho một nhà giàu trong làng và lên kế hoạch lừa anh.

Đi tìm cây tre trăm đốt

Phú ông gọi anh Khoai đến: “Con vào rừng tìm cho ta một cây tre trăm đốt về làm đũa cho đám cưới. Có đủ tre trăm đốt, ta gả con gái cho.”

Anh Khoai vác dao vào rừng, đi hết bụi này đến bụi khác. Tre nào cũng chỉ vài chục đốt. Mệt mỏi, anh ngồi khóc. Bụt hiện lên hỏi chuyện, rồi bảo: “Con đi chặt đủ một trăm khúc tre, ta sẽ giúp.”

Anh chặt đủ một trăm đốt tre. Bụt dạy anh câu thần chú: “Khắc nhập, khắc nhập.” Lập tức một trăm đốt tre liền lại thành một cây tre dài thẳng tắp. Bụt dặn thêm câu “khắc xuất, khắc xuất” để tách ra.

Khắc nhập, khắc xuất

Cây tre dài quá, không vác về được. Anh đọc “khắc xuất”, tre rời thành từng đốt, bó lại mang về. Khi về đến nơi, nhà phú ông đang làm cỗ cưới con gái cho người khác.

Anh Khoai bày một trăm đốt tre ra sân. Phú ông cười: “Đây là trăm khúc tre, đâu phải tre trăm đốt!” Anh liền đọc: “Khắc nhập, khắc nhập.” Các đốt tre liền nhau thành một cây. Phú ông tò mò chạm vào, anh lại đọc “khắc nhập”, lão bị dính chặt vào thân tre. Thông gia chạy đến kéo cũng dính nốt.

Lão phú ông giãy giụa, van xin rối rít. Anh Khoai bắt hứa gả con gái cho mình trước mặt dân làng. Phú ông vội vàng gật đầu. Anh đọc “khắc xuất”, mọi người rời ra. Đám cưới được tổ chức ngay hôm ấy, chú rể là anh Khoai.

Bạn có biết? Cụm từ “khắc nhập, khắc xuất” đã đi vào lời nói hằng ngày, thường dùng đùa khi muốn ghép hay tách thứ gì. Cây tre là biểu tượng của làng Việt: lũy tre xanh bao quanh làng, tre làm nhà, làm đũa, làm gậy, làm vũ khí. Tranh Đông Hồ và sân khấu múa rối nước đều có những tích liên quan đến tre, còn câu chuyện này thường được dựng thành phim hoạt hình cho thiếu nhi.

Ý nghĩa của truyện

Truyện đứng về phía người làm thuê thật thà. Lão phú ông dùng lời hứa suông và đòi hỏi vô lý để bóc lột, cuối cùng bị chính cây tre, thứ gần gũi nhất của nhà nông, khuất phục.

Tiếng cười trong truyện nhẹ nhàng mà sâu cay: kẻ quyền thế bị dính vào cây tre, cuống quýt van xin. Đó là cách người dân xưa thể hiện khát vọng công bằng và niềm tin rằng người lương thiện sẽ được giúp đỡ.