Chú Cuội cung trăng

Tóm tắt nhanh

• Nhân vật chính: chàng tiều phu Cuội, người vợ hay quên, cây đa thần.
• Bài học: giải thích bóng đen trên mặt trăng; nhắc nhở về lời dặn và sự cẩn trọng.
• Bối cảnh: làng quê ven rừng; gắn với đêm rằm tháng Tám, Tết Trung thu.

Cây đa thần trong rừng

Ngày xưa có chàng tiều phu tên Cuội, ngày ngày vào rừng đốn củi. Một hôm, Cuội bắt gặp hang hổ có mấy con hổ con. Anh vung rìu giết chúng. Vừa lúc hổ mẹ về, Cuội vội trèo lên cây trốn.

Từ trên cao, anh thấy hổ mẹ chạy đến một cây đa, ngắt mấy lá nhai rồi mớm cho con. Kỳ lạ thay, hổ con sống lại. Đợi hổ đi khỏi, Cuội đào cây đa ấy mang về trồng sau nhà, coi như báu vật.

Người cứu đời

Từ đó Cuội dùng lá đa cứu được nhiều người. Có lần anh gặp một con chó chết đuối, cũng lấy lá cứu sống, nuôi làm bạn. Tiếng lành đồn xa.

Một phú ông nhờ Cuội cứu cô con gái vừa qua đời. Cô sống lại, phú ông gả luôn cho anh. Vợ chồng sống hạnh phúc. Nhưng một lần, kẻ xấu hại vợ Cuội, moi ruột cô. Cuội nặn ruột đất thay vào rồi dùng lá đa cứu. Vợ sống lại nhưng từ đó trở nên hay quên.

Cuội dặn đi dặn lại: “Cây đa này quý lắm. Mình nhớ chỉ được tưới nước sạch, chớ có tưới nước bẩn, kẻo cây bay về trời.”

Ngày cây đa bay lên

Người vợ hay quên, một hôm lại tưới nước bẩn vào gốc đa. Ngay lập tức, mặt đất rung chuyển, cây đa bật gốc từ từ bay lên.

Cuội vừa đi rừng về, thấy cây đang bay, hốt hoảng nhảy lên níu lấy rễ cây. Nhưng cây cứ bay, bay mãi, kéo theo cả Cuội lên tận cung trăng.

Từ đó, Cuội ở lại cung trăng, ngồi dưới gốc đa. Những đêm trăng sáng, nhìn lên vẫn thấy bóng một người ngồi bên gốc cây. Trẻ con bảo nhau: đó là chú Cuội đang nhớ trần gian.

Câu hát của những đêm rằm

Người Việt có câu đồng dao quen thuộc: “Thằng Cuội ngồi gốc cây đa, để trâu ăn lúa, gọi cha ời ời.” Cũng vì một dị bản kể Cuội hay nói dối, nên dân gian mới có thành ngữ “nói dối như Cuội”.

Bạn có biết? Chú Cuội cùng chị Hằng là hai nhân vật gắn liền với Tết Trung thu, rằm tháng Tám âm lịch. Trẻ em Việt rước đèn ông sao, đèn kéo quân, phá cỗ dưới trăng và nghe kể chuyện Cuội. Trong khi người phương Tây thấy trên mặt trăng một khuôn mặt, người Nhật thấy thỏ giã bánh, thì người Việt thấy chú Cuội ngồi dưới gốc đa. Có dị bản kể Cuội vốn là kẻ nói dối nên bị đày lên trăng.

Ý nghĩa của truyện

Truyện chú Cuội là cách người xưa giải thích những vệt tối trên mặt trăng bằng một câu chuyện ấm áp, gần gũi. Cây đa, hình ảnh quen thuộc ở đầu làng, được đưa lên tận trời cao.

Câu chuyện còn có nét buồn: một người tốt bụng bị cách biệt với quê nhà vì một phút sơ suất. Vì thế, mỗi mùa trăng tròn, người Việt lại nhìn lên và nhớ đến sự đoàn tụ, đúng với tinh thần của Tết Trung thu.