Chử Đồng Tử và Tiên Dung

Tóm tắt nhanh

• Nhân vật chính: Chử Đồng Tử nghèo khó, công chúa Tiên Dung con vua Hùng thứ ba, tiên ông.
• Bài học: tình yêu vượt qua sang hèn; tinh thần buôn bán, mở mang và tự do.
• Bối cảnh: thời Hùng Vương, vùng ven sông Hồng; đền Đa Hòa và Dạ Trạch nay thuộc Hưng Yên.

Chiếc khố chung của hai cha con

Ở làng Chử Xá ven sông Hồng có hai cha con nhà họ Chử nghèo đến mức chỉ có một chiếc khố chung. Ai ra ngoài thì người ấy mặc. Khi người cha lâm bệnh, ông dặn con: “Cha chết, con cứ để cha trần mà chôn, giữ lại khố mà mặc.”

Thương cha, Chử Đồng Tử vẫn liệm cha bằng chiếc khố duy nhất. Từ đó chàng phải đứng ngâm mình dưới nước, câu cá đổi lấy cái ăn. Hễ thấy thuyền bè qua lại, chàng lại lặn xuống cho khỏi xấu hổ.

Cuộc gặp trên bãi cát

Vua Hùng thứ ba có cô con gái tên Tiên Dung, xinh đẹp, thích du ngoạn và không muốn lấy chồng. Một hôm thuyền nàng đi qua, Chử Đồng Tử hốt hoảng vùi mình dưới cát trên bãi lau.

Tiên Dung sai quây màn ngay chỗ ấy để tắm. Nước dội trôi cát, để lộ ra một chàng trai. Nàng sửng sốt, nhưng nghe chàng kể đầu đuôi, liền nói: “Ta vốn không định lấy chồng, nay gặp chàng ở chốn này, ấy là do trời xếp đặt.” Nàng cho chàng quần áo và kết duyên ngay trên bãi cát.

Vua Hùng hay tin, giận con gái tự ý lấy người hèn kém, không cho về cung. Tiên Dung không sợ, cùng chồng ở lại lập chợ, buôn bán với thuyền buôn nước ngoài. Nơi ấy dần trở nên sầm uất.

Gậy và nón thần

Một lần Chử Đồng Tử theo thuyền buôn ra biển, ghé núi Quỳnh Viên gặp một vị đạo sĩ. Chàng ở lại học đạo, được tặng một cây gậy và một chiếc nón thần. Về nhà, chàng truyền đạo cho vợ, hai người bỏ việc buôn bán, đi chu du học đạo.

Một đêm nghỉ giữa đường, Chử Đồng Tử cắm gậy, úp nón lên. Nửa đêm, nơi ấy hiện ra thành quách, cung điện, quân lính. Dân chúng kéo đến, dần thành một nước nhỏ.

Một đêm về trời

Vua Hùng nghe tin, ngỡ con gái làm loạn, sai quân đến đánh. Tiên Dung không chống cự: “Con không dám chống lại cha. Sống chết là do trời.” Đêm ấy, giông bão nổi lên. Sáng hôm sau, cả thành quách, vợ chồng Chử Đồng Tử và dân chúng đều bay lên trời. Chỗ đất cũ sụt thành một đầm lớn, người đời gọi là đầm Nhất Dạ, hay Dạ Trạch, nghĩa là đầm một đêm.

Bạn có biết? Chử Đồng Tử là một trong Tứ bất tử của tín ngưỡng Việt, cùng Tản Viên Sơn Thánh, Thánh Gióng và Mẫu Liễu Hạnh. Lễ hội Chử Đồng Tử diễn ra vào khoảng ngày 10 đến 12 tháng Giêng âm lịch tại đền Đa Hòa và đền Hóa Dạ Trạch, huyện Khoái Châu, Hưng Yên; khu di tích đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Có người gọi đây là chuyện tình đầu tiên trong văn hóa Việt.

Ý nghĩa của truyện

Truyện ca ngợi một tình yêu dám vượt qua rào cản giai cấp. Công chúa chủ động chọn chồng, dám trái ý vua cha, một hình ảnh người phụ nữ rất táo bạo trong văn học cổ.

Việc vợ chồng lập chợ, buôn bán với thuyền nước ngoài cho thấy từ rất sớm người Việt đã giao thương trên sông nước. Kết thúc bay về trời biến họ thành thần, được nhân dân thờ phụng đến hôm nay.