Sự tích dưa hấu

Tóm tắt nhanh

• Nhân vật chính: Mai An Tiêm, con nuôi vua Hùng; vợ là nàng Ba; các con nhỏ.
• Bài học: con người tự làm chủ số phận bằng lao động và niềm tin vào chính mình.
• Bối cảnh: thời Hùng Vương; tương truyền hòn đảo hoang nay thuộc vùng Nga Sơn, Thanh Hóa.

Một câu nói khiến vua nổi giận

Thời vua Hùng thứ mười tám, có chàng trai tên Mai An Tiêm, vốn là người ngoại quốc được vua nhận làm con nuôi. Chàng thông minh, chăm chỉ, được vua gả cho một người vợ hiền và ban nhiều của cải.

Một lần trong yến tiệc, người ta khen An Tiêm có phúc lớn nhờ ơn vua. An Tiêm thản nhiên đáp: “Của biếu là của lo, của cho là của nợ. Mọi thứ đều do mình làm ra cả.” Có kẻ đem lời ấy tâu lên. Vua giận, cho là An Tiêm vô ơn, liền đày cả gia đình ra một hòn đảo hoang ngoài biển, chỉ cho mang theo ít lương thực.

Hạt giống từ phương xa

Đảo toàn cát trắng và đá, không người ở. Vợ An Tiêm lo lắng khóc, chàng an ủi: “Trời sinh voi, trời sinh cỏ. Còn đôi tay, ta còn sống được.”

Hai vợ chồng dựng lều, bắt cá, đào củ, hứng nước mưa. Một hôm, chàng thấy một đàn chim từ phía tây bay đến, nhả xuống bãi cát những hạt đen bóng. Ít lâu sau, chỗ ấy mọc lên những dây leo xanh mướt, kết trái to tròn, vỏ xanh thẫm.

An Tiêm nghĩ: chim ăn được thì người cũng ăn được. Chàng bổ một quả, thấy ruột đỏ tươi, hạt đen nhánh, ăn vào ngọt mát. Chàng giữ lại hạt, gieo khắp bãi cát. Từ đó, cả nhà có thức ăn quý.

Những quả dưa trôi về đất liền

Mùa dưa chín, An Tiêm khắc tên mình lên vỏ, thả từng quả xuống biển, hy vọng sóng đưa vào bờ. Thuyền buôn đi qua vớt được, nếm thử thấy ngon, bèn ghé đảo đổi gạo, vải, đồ dùng lấy dưa. Đảo hoang dần thành nơi buôn bán tấp nập.

Tin đồn về thứ quả lạ đến tai vua. Vua nhìn những quả dưa khắc tên An Tiêm, hiểu ra người con nuôi không hề kiêu ngạo mà chỉ tin vào sức lao động. Vua hối hận, cho thuyền ra đón cả nhà về, trả lại chức tước.

Cái tên dưa hấu

An Tiêm đem hạt giống về trồng khắp nơi, dạy dân cách gieo trên đất cát ven biển. Thứ quả ấy được gọi là dưa tây, vì hạt do chim từ phía tây mang đến, về sau gọi là dưa hấu. Người đời tôn An Tiêm làm ông tổ nghề trồng dưa.

Bạn có biết? Ở xã Nga Phú và Nga An, huyện Nga Sơn, Thanh Hóa, có núi An Tiêm và đền thờ Mai An Tiêm. Hằng năm vào dịp lễ hội, dân làng dâng những quả dưa đẹp nhất lên ông tổ. Dưa hấu ruột đỏ cũng trở thành thứ quả không thể thiếu ngày Tết, vì màu đỏ tượng trưng cho may mắn; nhiều nhà còn khắc chữ Phúc, Lộc lên vỏ dưa để bày mâm ngũ quả, giống như An Tiêm khắc tên lên dưa năm xưa.

Ý nghĩa của truyện

Sự tích dưa hấu ca ngợi tinh thần tự lực của người Việt. Bị đày ra nơi chết chóc, An Tiêm không cầu xin mà bắt tay vào làm, biến bãi cát hoang thành nơi trù phú.

Truyện cũng giải thích nguồn gốc một loại cây trồng quen thuộc, cho thấy cách ông cha gắn kết sản vật với con người và lịch sử. Câu nói của An Tiêm còn gợi bài học về lòng tự trọng: biết ơn người khác, nhưng cũng tin vào sức mình.