Thạch Sanh

Tóm tắt nhanh

• Nhân vật chính: Thạch Sanh mồ côi dưới gốc đa, Lý Thông gian xảo, công chúa, chằn tinh, đại bàng.
• Bài học: người thật thà dũng cảm sẽ chiến thắng; kẻ phản bội tự chuốc lấy kết cục.
• Bối cảnh: thời đất nước còn bị yêu quái hoành hành và giặc mười tám nước chư hầu đe dọa.

Chàng trai dưới gốc đa

Ngày xưa, ở quận Cao Bình có hai vợ chồng già hiền lành nhưng hiếm muộn. Ngọc Hoàng sai thái tử xuống đầu thai làm con họ. Cậu bé sinh ra thì cha mẹ lần lượt qua đời, chỉ để lại một túp lều dưới gốc đa và chiếc búa. Chàng tên Thạch Sanh, sống bằng nghề đốn củi. Ngọc Hoàng sai thiên thần dạy chàng đủ các môn võ nghệ và phép thần thông.

Một hôm, Lý Thông, người bán rượu, đi qua. Thấy chàng khỏe mạnh, hắn nghĩ có thể lợi dụng, bèn gạ kết nghĩa anh em. Thạch Sanh thật thà nhận lời, về sống cùng mẹ con hắn.

Chằn tinh và đại bàng

Vùng ấy có con chằn tinh ăn thịt người, mỗi năm dân phải nộp một mạng. Năm đó đến lượt Lý Thông. Hắn bày mưu: “Đêm nay em canh miếu thay anh nhé, anh có mẻ rượu phải cất.” Thạch Sanh vui vẻ đi.

Nửa đêm, chằn tinh hiện ra, nhe nanh vuốt. Thạch Sanh dùng búa chém nó, chặt đầu mang về. Lý Thông lừa chàng rằng đó là con trăn của vua nuôi, giết đi sẽ bị tội, bảo chàng trốn đi. Rồi hắn đem đầu chằn tinh lên vua, được phong quận công.

Thạch Sanh lại về gốc đa. Một hôm chàng thấy đại bàng khổng lồ quắp một cô gái bay qua, bèn giương cung bắn trúng cánh, lần theo vết máu đến tận hang. Cô gái ấy là công chúa con vua.

Vua đang buồn rầu, giao Lý Thông đi tìm. Hắn mở hội để dò tin, và Thạch Sanh vô tình kể chuyện. Chàng tự xuống hang cứu công chúa, đưa nàng lên. Ngay lúc ấy, Lý Thông sai lấp kín miệng hang.

Tiếng đàn trong ngục

Dưới hang, Thạch Sanh giết chết đại bàng và cứu thái tử con vua Thủy Tề bị nhốt trong cũi. Chàng được đưa xuống thủy cung, không nhận vàng bạc mà chỉ xin một cây đàn thần. Trở về gốc đa, chàng lại bị hồn chằn tinh và đại bàng vu vạ ăn trộm của vua, bị bắt giam vào ngục.

Trong ngục, chàng đem đàn ra gảy. Tiếng đàn như kể tội: “Đàn kêu tích tịch tình tang, ai mang công chúa dưới hang trở về?” Công chúa từ khi được cứu bỗng hóa câm, nay nghe đàn bật cười nói được. Vua cho gọi người gảy đàn lên, mọi sự thật được phơi bày. Thạch Sanh tha tội chết cho mẹ con Lý Thông, nhưng trên đường về quê, chúng bị sét đánh chết và hóa thành bọ hung.

Niêu cơm thần và mười tám nước chư hầu

Thạch Sanh cưới công chúa. Các hoàng tử nước khác bị từ hôn thì tức giận, kéo quân mười tám nước sang đánh. Chàng không dùng gươm, chỉ đem đàn ra gảy. Tiếng đàn làm quân giặc bủn rủn, không còn muốn đánh.

Thạch Sanh sai dọn một niêu cơm nhỏ xíu mời cả vạn quân. Lính giặc cười chê, nhưng ăn mãi niêu vẫn đầy. Họ cúi đầu cảm phục, rút quân về nước. Về sau vua nhường ngôi cho Thạch Sanh.

Bạn có biết? Cây đàn thần và niêu cơm ăn mãi không hết là hai hình ảnh được nhắc nhiều nhất. Đàn tượng trưng cho công lý và tình yêu hòa bình, niêu cơm cho tấm lòng bao dung với kẻ thù. Truyện còn được Nguyễn Du và các tác giả khuyết danh soạn lại thành truyện thơ Nôm Thạch Sanh, rồi được dựng thành tuồng, chèo và phim hoạt hình.

Ý nghĩa của truyện

Thạch Sanh là hình mẫu người anh hùng dân gian: xuất thân nghèo khó, thật thà đến mức bị lừa nhiều lần, nhưng không bao giờ đánh mất lòng tốt. Đối lập với chàng, Lý Thông là hiện thân của lòng tham và sự phản trắc.

Phần kết với niêu cơm cho thấy lý tưởng của người Việt: chiến thắng thật sự không phải là giết được nhiều quân thù, mà là khiến họ tâm phục và hòa bình được giữ lại.