Câu chuyện công nghệ

Điện toán đám mây giải thích bằng chuyện thuê kho: cloud, máy chủ, trung tâm dữ liệu ở Việt Nam

Tự xây kho, thuê chỗ đặt kệ, hay gửi hàng trọn gói? Câu chuyện một shop online giúp bạn hiểu máy chủ, trung tâm dữ liệu và đám mây.

Chị Lan (tên minh hoạ) bán quần áo online ở Hà Nội. Năm đầu, hàng chất đầy phòng khách. Năm thứ hai, chị thuê thêm cái kho nhỏ ở Gia Lâm, tự lắp kệ, tự thuê bảo vệ. Năm thứ ba, chị phát hiện ra một kiểu dịch vụ khác: gửi hàng vào kho của một công ty hậu cần, họ lo kệ, lo bảo vệ, lo cả đóng gói, chị trả tiền theo số mét khối và số đơn mỗi tháng. Tết bán gấp năm lần, chị thuê thêm chỗ. Tháng ba vắng khách, chị trả bớt.

Nếu bạn hiểu câu chuyện của chị Lan, bạn đã hiểu được khoảng tám phần điện toán đám mây. Phần còn lại chỉ là thay "hàng hoá" bằng "dữ liệu và phần mềm".

Máy chủ là cái kho, trung tâm dữ liệu là khu công nghiệp

Mỗi khi bạn mở Zalo, xem phim trên ứng dụng, chuyển khoản hay nộp hồ sơ trên cổng dịch vụ công, điện thoại của bạn đang nói chuyện với một chiếc máy tính khác ở đâu đó. Chiếc máy tính ấy gọi là máy chủ (server). Nó cũng có bộ xử lý, bộ nhớ, ổ cứng như máy của bạn, chỉ là được thiết kế để chạy liên tục ngày đêm, phục vụ hàng nghìn, hàng triệu người cùng lúc, và thường không có màn hình.

Một máy chủ thì nhỏ, cỡ hộp pizza dẹt hoặc cái va li. Người ta xếp chúng thành từng tủ cao như người, rồi xếp tủ thành từng dãy dài trong những toà nhà đặc biệt gọi là trung tâm dữ liệu (data center). Bước vào một trung tâm dữ liệu, thứ đầu tiên bạn cảm nhận là tiếng ù đều của hàng nghìn chiếc quạt và luồng khí lạnh phả ra từ sàn. Máy chủ chạy sinh nhiệt rất nhiều, nên làm mát là một nửa câu chuyện.

Trung tâm dữ liệu tốt phải lo những thứ mà kho của chị Lan cũng phải lo, chỉ là ở mức khắt khe hơn nhiều: điện không được mất (có máy phát, có ắc quy dự phòng), nhiệt độ ổn định, chống cháy, chống trộm, kiểm soát ai ra vào, và đường truyền internet nhiều tuyến để đứt một tuyến vẫn còn tuyến khác. Ở Việt Nam, các tập đoàn viễn thông và công nghệ lớn đều đã xây trung tâm dữ liệu, chủ yếu quanh Hà Nội và TP.HCM, và đang tiếp tục mở rộng vì nhu cầu tăng nhanh.

Ba cách giữ hàng: tự xây, thuê chỗ, thuê trọn gói

Quay lại chuyện kho. Một doanh nghiệp cần chạy phần mềm thì có mấy lựa chọn.

Tự xây. Mua máy chủ, đặt trong phòng máy của công ty, tự thuê kỹ sư vận hành. Giống chị Lan tự thuê kho, tự lắp kệ. Toàn quyền kiểm soát, nhưng tốn tiền ban đầu, và mua thừa thì phí, mua thiếu thì nghẽn.

Thuê chỗ đặt máy (người trong nghề gọi là colocation). Doanh nghiệp vẫn mua máy chủ của mình, nhưng mang đến đặt trong trung tâm dữ liệu của người khác để được hưởng điện, làm mát, an ninh, đường truyền. Như gửi kệ hàng của mình vào kho người ta.

Thuê theo nhu cầu, tức là đám mây. Doanh nghiệp không mua máy nào cả. Họ vào trang web của nhà cung cấp, bấm chọn "cho tôi một máy chủ ảo bốn nhân, mười sáu GB bộ nhớ", và vài phút sau đã có. Dùng bao nhiêu trả bấy nhiêu, tính theo giờ, thậm chí theo giây. Hết cần thì tắt, không tốn thêm. Đây chính là kiểu kho hậu cần mà chị Lan dùng năm thứ ba.

"Máy chủ ảo" nghe hơi bí ẩn. Thật ra nhà cung cấp có những máy chủ vật lý rất mạnh, rồi dùng phần mềm chia mỗi máy thành nhiều "máy" nhỏ độc lập, mỗi khách một phần. Giống một nhà kho lớn được ngăn thành nhiều ô có khoá riêng.

Đám mây không ở trên trời

Chữ "đám mây" khiến nhiều người tưởng dữ liệu lơ lửng đâu đó. Không phải. Ảnh bạn sao lưu lên đám mây nằm trên ổ cứng thật, trong một toà nhà thật, ở một quốc gia cụ thể. Cái tên xuất phát từ thói quen của kỹ sư mạng: khi vẽ sơ đồ, họ hay vẽ phần internet và hạ tầng bên ngoài thành một hình đám mây, ý là "phần này phức tạp, không cần vẽ chi tiết".

Biết dữ liệu nằm ở đâu là chuyện quan trọng. Nó ảnh hưởng đến tốc độ: máy chủ ở gần thì phản hồi nhanh hơn, vì tín hiệu dù chạy rất nhanh vẫn tốn thời gian khi đi nửa vòng trái đất qua cáp quang biển. Ai từng than "mạng lag" mỗi khi cáp biển gặp sự cố sẽ hiểu điều này. Nó còn ảnh hưởng đến luật: dữ liệu đặt ở nước nào thì chịu một phần luật của nước đó. Việt Nam có các quy định yêu cầu một số loại dữ liệu nhất định phải lưu trữ trong nước, đó là một lý do khiến các doanh nghiệp, cơ quan nhà nước quan tâm đến đám mây "nội địa".

Bạn đang dùng đám mây nhiều hơn bạn nghĩ

Người dùng phổ thông ít khi thuê máy chủ, nhưng ngày nào cũng dùng đám mây theo kiểu thứ ba, cao cấp nhất: thuê trọn gói phần mềm. Gmail, Google Drive, iCloud, các ứng dụng văn phòng trực tuyến, ứng dụng xem phim, nghe nhạc. Bạn không cài gì nặng, không lo máy chủ, chỉ cần tài khoản và mạng. Giới kỹ thuật chia đám mây làm ba tầng: thuê hạ tầng (máy chủ ảo, ổ lưu trữ), thuê nền tảng (môi trường dựng sẵn để lập trình viên đưa ứng dụng lên chạy), và thuê phần mềm hoàn chỉnh. Càng lên cao, bạn càng ít phải tự lo, nhưng cũng càng ít quyền tuỳ chỉnh.

Với các công ty khởi nghiệp, đám mây là thứ thay đổi cuộc chơi. Mười lăm, hai mươi năm trước, muốn làm một trang web lớn phải bỏ tiền mua máy chủ trước khi có khách hàng đầu tiên. Giờ một nhóm vài người có thể bắt đầu với hoá đơn vài trăm nghìn mỗi tháng, và nếu sản phẩm bỗng nổi tiếng sau một đêm, họ bấm thêm máy chứ không phải chạy đi mua phần cứng.

Cái giá của sự tiện lợi

Kho thuê thì tiện, nhưng có mặt trái. Đám mây cũng vậy.

Đầu tiên là tiền. Trả theo nhu cầu nghe rất kinh tế, nhưng nhiều công ty giật mình khi thấy hoá đơn cuối tháng, vì quên tắt máy thử nghiệm, vì dữ liệu chuyển ra ngoài bị tính phí, vì hệ thống tự mở rộng khi có lượng truy cập bất thường. Với những hệ thống chạy đều đặn nhiều năm, tự mua máy đôi khi lại rẻ hơn.

Thứ hai là sự phụ thuộc. Khi toàn bộ phần mềm được xây trên công cụ riêng của một nhà cung cấp, chuyển sang nhà khác rất tốn công. Người trong nghề gọi đó là bị "khoá chặt". Cũng giống chị Lan dùng phần mềm quản lý đơn của công ty hậu cần nọ, muốn đổi kho thì phải học lại từ đầu.

Thứ ba là sự cố. Nhà cung cấp lớn có đội ngũ giỏi hơn hầu hết doanh nghiệp tự làm, nhưng khi họ gặp sự cố thì hàng nghìn dịch vụ sập cùng lúc. Thế giới đã chứng kiến nhiều lần một trung tâm dữ liệu trục trặc làm hàng loạt ứng dụng quen thuộc ngừng hoạt động vài giờ.

Cuối cùng là bảo mật, và chỗ này hay bị hiểu sai. Nhà cung cấp lo phần nhà kho: tường, khoá cổng, camera. Còn khoá ô hàng của bạn có chắc không, ai được cầm chìa, thì vẫn là việc của khách hàng. Rất nhiều vụ lộ dữ liệu trên đám mây không phải do nhà cung cấp bị hack, mà do khách hàng cấu hình sai, để một thư mục chứa dữ liệu khách ở chế độ ai cũng xem được.

Lần tới khi ảnh của bạn "tự lên mây"

Có một bài tập nhỏ đáng làm: mở phần cài đặt sao lưu trên điện thoại, xem ảnh, danh bạ, tin nhắn của bạn đang được gửi lên đám mây của hãng nào, dung lượng còn bao nhiêu, và tài khoản đó có bật xác thực hai lớp chưa. Đó là cái kho riêng của bạn. Nó nằm ở một toà nhà ù ù tiếng quạt nào đó, có thể cách bạn vài cây số, có thể cách cả đại dương. Biết nó ở đâu và ai giữ chìa là bước đầu tiên để dùng nó cho yên tâm.

Bình luận (0)

Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!