An toàn số 16/11/2026 6 phút đọc

Lừa đảo giả giọng nói bằng AI và bot đầu tư AI: nhận diện và phòng tránh

Giọng con trai nghẹn ngào xin tiền lúc nửa đêm, nhóm chat khoe lãi mỗi ngày nhờ robot AI. Hai chiêu đang nổi lên và cách một câu mật khẩu gia đình chặn được chúng.

Ảnh: Internet Archive Book Images · Public domain · Wikimedia Commons

Chuông điện thoại reo lúc mười giờ đêm. Đầu dây là giọng con trai đang du học, nghẹn ngào: "Mẹ ơi, con bị tai nạn, đang ở đồn, mẹ chuyển gấp cho con ba mươi triệu, đừng nói với bố." Giọng đúng của nó, cả cách gọi "mẹ ơi" kéo dài quen thuộc. Chỉ có một điều sai: lúc đó con trai bà đang ngủ ở ký túc xá, điện thoại để chế độ im lặng.

Đây là kịch bản minh hoạ, nhưng không còn là chuyện viễn tưởng. Công nghệ nhân bản giọng nói bằng AI giờ chỉ cần một đoạn ghi âm ngắn, lấy từ video TikTok, Facebook, tin nhắn thoại, là tạo được giọng nói giống đến mức người thân khó phân biệt qua điện thoại. Bài cuộc gọi video giả mạo deepfake đã nói về giả mặt; bài này tập trung vào hai chiêu đang nổi lên: giả giọng nói, và "bot đầu tư AI".

Giả giọng nói: vì sao lại dễ đến vậy

Vài năm trước, muốn bắt chước giọng một người cần hàng giờ ghi âm và chuyên gia. Bây giờ, nhiều dịch vụ thương mại cho phép tạo bản sao giọng nói từ một đoạn âm thanh ngắn, với mục đích hợp pháp như lồng tiếng, sách nói, hỗ trợ người mất giọng. Kẻ lừa đảo dùng chính những công cụ đó, hoặc bản tự chế.

Nguồn giọng nói thì nhan nhản: video bạn quay cảnh đi du lịch, livestream bán hàng, tin nhắn thoại Zalo gửi vào nhóm lớp, thậm chí một cuộc gọi lạ mà bạn trả lời "alo, ai đấy ạ?" vài câu. Kẻ gian không cần giọng giống hoàn hảo. Chúng chỉ cần giống đủ trong vài chục giây, kết hợp với tiếng ồn nền, tiếng khóc, sự hoảng loạn, để nạn nhân không kịp nghĩ.

Những kịch bản giả giọng thường gặp

  • Người thân gặp nạn: con cái, cháu chắt gọi về báo tai nạn, bị bắt, cần tiền gấp, dặn giữ bí mật.
  • Sếp ra lệnh chuyển tiền: nhân viên kế toán nhận cuộc gọi giọng giám đốc yêu cầu chuyển khoản gấp cho đối tác, kèm lý do "đang họp, không nhắn được".
  • Xác thực giọng nói: một số dịch vụ dùng giọng nói để xác minh danh tính; giọng giả có thể bị dùng để vượt qua.
  • Tin nhắn thoại trên mạng xã hội: tài khoản Zalo, Messenger bị chiếm rồi gửi tin nhắn thoại bằng giọng giả của chủ tài khoản để vay tiền bạn bè.

Điểm chung: khẩn cấp, bí mật, tiền. Ba yếu tố này cùng xuất hiện là đủ để dừng lại, bất kể giọng nói nghe thật đến đâu.

Câu mật khẩu gia đình và quy tắc gọi lại

Cách phòng hiệu quả nhất lại rất cổ điển: một câu mật khẩu gia đình. Cả nhà thống nhất một từ hoặc câu hỏi mà chỉ người trong nhà biết, không bao giờ đăng lên mạng. Ví dụ tên con chó nhà bà ngoại hồi xưa, hay món ăn cả nhà ăn trong chuyến đi Sa Pa năm nào. Khi có cuộc gọi khẩn cấp xin tiền, hỏi câu đó. Kẻ lừa đảo dù giả giọng giỏi đến đâu cũng không biết.

Quy tắc thứ hai: cúp máy và gọi lại vào số bạn đã lưu sẵn của người thân, không gọi lại số vừa gọi đến. Nếu không liên lạc được, gọi cho người khác ở gần họ: bạn cùng phòng, giáo viên, đồng nghiệp. Kẻ gian sẽ thúc "không có thời gian đâu", nhưng năm phút kiểm tra không làm hỏng việc gì thật sự khẩn cấp.

Ở công ty, nên có quy trình bằng văn bản: mọi yêu cầu chuyển tiền bất thường phải được xác nhận qua kênh thứ hai, như gọi lại số nội bộ hoặc gặp trực tiếp, dù yêu cầu đến từ giám đốc.

"Bot đầu tư AI": lời hứa lợi nhuận tự động

Chiêu thứ hai đánh vào lòng tin rằng AI thông minh hơn con người trong chuyện tiền bạc. Quảng cáo trên mạng xã hội giới thiệu một "robot giao dịch dùng trí tuệ nhân tạo" tự mua bán chứng khoán, tiền số, vàng, hứa lãi vài phần trăm mỗi ngày. Có khi kèm video một người nổi tiếng hay chuyên gia tài chính "giới thiệu" sản phẩm, thực chất là video giả.

Kịch bản thường diễn ra theo các bước:

  1. Mời vào nhóm Telegram, Zalo nơi "thành viên" khoe ảnh lợi nhuận mỗi ngày. Phần lớn số thành viên đó là tài khoản ảo.
  2. Hướng dẫn cài một ứng dụng hoặc trang web giao dịch, thường không có trên kho ứng dụng chính thức, hoặc tải qua đường link.
  3. Cho nạp ít tiền, "bot" báo lãi đẹp, thậm chí cho rút thử một khoản nhỏ thành công để tạo niềm tin.
  4. Thúc nạp nhiều hơn để "lên gói VIP", "mở khoá bot cao cấp".
  5. Đến khi muốn rút số tiền lớn: đòi đóng "phí rút", "thuế", "phí xác minh". Đóng xong lại có phí khác. Cuối cùng trang web biến mất.

Con số lợi nhuận trên màn hình chỉ là con số do kẻ lừa đảo hiển thị. Tiền thật của bạn đã đi từ bước đầu tiên.

Dấu hiệu nhận biết lừa đảo đầu tư

Không phải lời khuyên đầu tư, chỉ là những dấu hiệu chung mà cơ quan chức năng nhiều nước cảnh báo:

  • Cam kết lợi nhuận cố định, cao và đều đặn. Đầu tư thật luôn có rủi ro, không ai bảo đảm lãi hằng ngày.
  • Thúc giục quyết định nhanh: "chỉ còn 10 suất", "ưu đãi hết hạn tối nay".
  • Yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân hoặc ví tiền số, không phải tài khoản của một công ty được cấp phép.
  • Ứng dụng không có trên App Store, Google Play, hoặc phải tải qua đường link.
  • Muốn rút tiền thì phải nộp thêm tiền.
  • Người giới thiệu là "bạn mới quen" trên mạng, đặc biệt sau một thời gian trò chuyện tình cảm.

Trước khi giao tiền cho bất kỳ đơn vị nào, hãy kiểm tra họ có được cơ quan quản lý cấp phép hoạt động không, và hỏi ý kiến người có chuyên môn mà bạn tin tưởng ngoài đời thực.

Lỡ chuyển tiền rồi thì làm gì

Hành động nhanh. Gọi ngay tổng đài ngân hàng của bạn để yêu cầu hỗ trợ tra soát và phong toả giao dịch nếu còn kịp. Chụp lại toàn bộ tin nhắn, số điện thoại, số tài khoản nhận tiền, đường link. Báo cho cơ quan công an nơi gần nhất. Bạn cũng có thể phản ánh trang web, số điện thoại lừa đảo tại canhbao.khonggianmang.vn của Cục An toàn thông tin.

Cẩn thận với lớp lừa đảo thứ hai: những người tự xưng "luật sư", "hacker mũ trắng", "dịch vụ lấy lại tiền" chủ động liên hệ, hứa giúp đòi lại tiền với một khoản phí. Phần lớn là chính nhóm lừa đảo cũ hoặc nhóm khác nhắm vào nạn nhân. Các chiêu giả ngân hàng, giả công an qua tin nhắn có trong bài tin nhắn giả ngân hàng và app giả.

Tối nay, trong bữa cơm, hãy đề nghị cả nhà chọn một câu mật khẩu gia đình. Mất hai phút, và có thể là hai phút đáng giá nhất năm nay.

Bình luận (0)

Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!