Một giờ sáng, bạn vẫn nằm nhìn trần nhà. Điện thoại đặt úp bên gối, đã hứa với mình là không mở nữa, nhưng rồi lại mở "xem giờ" và lướt thêm hai mươi phút. Sáng ra, đồng hồ báo thức reo lúc sáu giờ, đầu nặng như đeo chì, và một ly cà phê sữa đá chưa đủ để mắt mở hẳn.
Nếu cảnh này quen, bạn không cô đơn. Ngủ không ngon giấc là một trong những phàn nàn phổ biến nhất ở phòng khám. Bài này điểm lại những nguyên nhân thường gặp và những thói quen đã được các tổ chức y tế uy tín khuyến nghị để ngủ tốt hơn. Đây là thông tin phổ thông; nếu mất ngủ kéo dài hoặc ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống, hãy đi khám.
Thế nào là ngủ không ngon giấc
Ngủ không ngon không chỉ là thức trắng. Nó có thể là khó vào giấc (nằm rất lâu mới ngủ được), hay tỉnh giữa đêm rồi khó ngủ lại, dậy quá sớm, hoặc ngủ đủ giờ mà sáng dậy vẫn mệt. Khi tình trạng này xảy ra nhiều đêm trong tuần, kéo dài nhiều tuần và làm bạn mệt mỏi, khó tập trung, cáu bẳn ban ngày, bác sĩ có thể gọi đó là chứng mất ngủ.
Bao nhiêu giờ là đủ? Các khuyến nghị phổ biến, như của Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) và CDC Hoa Kỳ, cho rằng người trưởng thành nên ngủ từ 7 giờ trở lên mỗi đêm. Trẻ em và thanh thiếu niên cần nhiều hơn. Tuy vậy, mỗi người một khác; dấu hiệu tốt nhất là bạn có tỉnh táo trong ngày mà không cần dựa vào cà phê hay không.
Những nguyên nhân thường gặp khiến bạn ngủ không ngon
Căng thẳng, lo âu: đầu óc tiếp tục "chạy" khi lưng đã chạm giường. Nỗi lo về công việc, tiền bạc, thi cử là thủ phạm thường gặp nhất. Mất ngủ cũng hay đi kèm trầm cảm, rối loạn lo âu.
Lịch ngủ thất thường: ngày thường dậy sáu giờ, cuối tuần ngủ đến mười giờ. Đồng hồ sinh học bị đẩy qua đẩy lại giống như bị lệch múi giờ mỗi tuần. Làm ca đêm, ca xoay vòng cũng gây ra vấn đề tương tự.
Ánh sáng và màn hình: ánh sáng buổi tối, đặc biệt là ánh sáng từ màn hình, có thể làm cơ thể chậm tiết melatonin, loại hormone báo hiệu đã đến giờ ngủ. Nhưng có lẽ thứ hại hơn là nội dung: một đoạn video nữa, một tin nhắn công việc nữa.
Cà phê, trà, rượu bia, thuốc lá: caffeine có thể còn tác dụng nhiều giờ sau khi uống, nên ly trà sữa hay cà phê lúc ba bốn giờ chiều vẫn có thể ảnh hưởng giấc tối. Rượu bia làm dễ buồn ngủ lúc đầu nhưng khiến giấc ngủ nửa sau đêm chập chờn, hay tỉnh. Nicotine cũng là chất kích thích.
Ăn quá no hoặc quá muộn: bữa nhậu khuya, đồ cay nhiều dầu mỡ dễ gây trào ngược, khó chịu khi nằm.
Phòng ngủ không thuận: nóng, ồn, sáng. Mùa hè ở Việt Nam, phòng ngủ quá nóng là lý do rất thực tế khiến nhiều người trằn trọc.
Ngủ ngày quá nhiều: giấc trưa dài cả hai tiếng, hoặc ngủ gà gật buổi chiều muộn, làm tối khó buồn ngủ. (Có bài riêng về giấc ngủ trưa của người Việt, ngủ bao lâu là vừa.)
Bệnh lý và thuốc: ngáy to kèm ngừng thở khi ngủ (ngưng thở khi ngủ), hội chứng chân không yên, đau mạn tính, tiểu đêm, trào ngược dạ dày, cường giáp, mãn kinh, cùng một số loại thuốc đều có thể làm giấc ngủ kém đi. Đây là những trường hợp cần bác sĩ, không tự xử lý được bằng mẹo.
Thói quen giúp ngủ ngon hơn mỗi đêm
Những gợi ý dưới đây thường được gọi là "vệ sinh giấc ngủ", được các tổ chức như CDC, NHS Anh và Mayo Clinic khuyến nghị. Không có thói quen nào hiệu quả ngay đêm đầu; hãy kiên trì vài tuần.
Giữ giờ dậy cố định, kể cả cuối tuần. Nếu chỉ chọn một thay đổi, hãy chọn điều này. Giờ dậy đều đặn giúp đồng hồ sinh học ổn định, và cảm giác buồn ngủ buổi tối sẽ tự đến đúng giờ hơn.
Ra ánh sáng tự nhiên buổi sáng. Mười, mười lăm phút ra ngoài trời sau khi dậy, đi bộ, ăn sáng ở quán vỉa hè, giúp cơ thể biết đâu là ngày.
Cắt caffeine từ đầu giờ chiều. Nếu bạn nhạy cảm, hãy để ly cà phê cuối cùng trước buổi trưa. Nhớ rằng trà, trà sữa, nước tăng lực, socola cũng có caffeine.
Hạn chế rượu bia, đừng dùng nó làm thuốc ngủ.
Tập thể dục đều, nhưng tránh tập quá nặng sát giờ ngủ.
Ăn tối sớm hơn, tránh bữa quá no trong khoảng vài tiếng trước khi ngủ.
Làm phòng ngủ tối, mát, yên tĩnh. Rèm dày, nút tai, quạt hoặc điều hòa ở mức mát vừa phải. Giường để ngủ, không để làm việc hay xem phim.
Tạo "giờ hạ cánh" trước khi ngủ. Khoảng ba mươi phút đến một tiếng trước giờ ngủ, tắt màn hình, giảm đèn, đọc sách giấy, tắm nước ấm, nghe nhạc nhẹ. Cất điện thoại ra xa giường, dùng đồng hồ báo thức riêng nếu cần.
Giữ giấc trưa ngắn, khoảng 20–30 phút, và không ngủ quá muộn trong chiều.
Nằm mãi không ngủ được thì làm gì
Một mẹo từ liệu pháp nhận thức hành vi cho mất ngủ (CBT-I), phương pháp được nhiều hướng dẫn y khoa khuyến nghị là lựa chọn đầu tay cho mất ngủ mạn tính: nếu nằm khoảng 20 phút vẫn không ngủ được, hãy ra khỏi giường. Sang chỗ khác, làm việc gì đó nhẹ nhàng dưới ánh đèn mờ, như đọc vài trang sách, rồi quay lại giường khi thấy buồn ngủ. Mục đích là để não gắn giường với ngủ, không gắn với trằn trọc.
Đừng nhìn đồng hồ liên tục; đếm giờ còn lại đến sáng chỉ làm bạn lo thêm. Nếu đầu óc cứ lặp lại danh sách việc phải làm, thử viết chúng ra giấy trước khi lên giường để "gửi" đi. Các bài tập thở chậm, thả lỏng cơ dần từ chân lên đầu cũng giúp nhiều người dễ vào giấc hơn.
Về thuốc ngủ và thực phẩm chức năng: đừng tự mua thuốc ngủ hay thuốc an thần để dùng dài ngày. Một số loại có thể gây lệ thuộc, buồn ngủ ban ngày, té ngã ở người lớn tuổi. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại nào, kể cả sản phẩm quảng cáo là "thảo dược".
Khi nào nên đi khám bác sĩ
Hãy đi khám nếu:
- Mất ngủ kéo dài hơn vài tuần dù đã cải thiện thói quen.
- Bạn buồn ngủ đến mức ngủ gật khi lái xe, khi làm việc.
- Người ngủ cùng thấy bạn ngáy rất to, có lúc ngừng thở, hoặc thở hắt mạnh rồi tỉnh dậy.
- Chân khó chịu, phải cử động liên tục khi nằm.
- Mất ngủ đi kèm buồn chán kéo dài, lo âu nhiều, mất hứng thú, hoặc có ý nghĩ tự hại. Trường hợp này cần được giúp đỡ sớm.
Bác sĩ có thể hỏi bạn ghi nhật ký giấc ngủ trong một hai tuần: mấy giờ lên giường, bao lâu ngủ được, tỉnh mấy lần, uống gì trong ngày. Bạn có thể bắt đầu ghi ngay từ tối nay. Chỉ một tuần nhật ký thường đã đủ để chính bạn nhìn ra quy luật: ly trà sữa lúc bốn giờ chiều, buổi tối lướt điện thoại đến khuya, và một giờ dậy chẳng ngày nào giống ngày nào.




Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!